Genel:

Kalkınmakta olan ülkelerde, kalkınmayla birlikte birincil kaynaklı enerji üretimine ve özellikle elektrik enerjisine olan gereksinim önemli oranda artış göstermektedir. Ülkemizde enerji sektörünün içinde bulunduğu serbest piyasaya geçiş, yeniden yapılandırma ve rekabet sürecinde dünya ticaretinin serbestleşmesinin arz güvenirliğinin de göz önüne alınmasında elektromekanik sanayinin önemi hiçbir şekilde göz ardı edilemez.

Ülkemizde elektromekanik sanayinin kurulması ve gelişmesi 1947'li yıllarda başlamış ve günümüze kadar çeşitli kademelerden geçerek özellikle A.G. dağıtımından başlayarak gerilim seviyeleri 420 kV'a kadar ulaşmıştır.elektromekanik sanayinin kendisini kabul ettirmesi ve geliştirilmesinde, yetişmiş insan gücünün yanında uluslar arası firmalardan yapılan teknoloji transferleri, kuruluşların araştırma merkezlerinin katkısı ve Üniversite - Endüstri işbirliği etken olmuştur.

Dünü:

Derneğimiz, 1992 yılında üretim kalitesine birinci derecede önem veren sektör temsilcilerinin bir araya gelmesi ile "Elektromekanik Sanayiciler Derneği" adıyla kurulmuştur. Derneğimizin amacı, Elektromekanik İmalat Sanayi; imalat sektöründe uyumlu bir gelişmeyi teşvik etmek, araştırma ve geliştirme çalışmalarını desteklemek ile yerli ürünlerin uluslar arası standartlarda üretimi ve yine uluslar arası piyasalarda tanıtılması ile satın alınmasını sağlamaktır.

Bugünü:

Mevcut üyelerimizin 9'u ISO'nun 2003 yılının Ağustos ayında çıkardığı kataloğuna göre Türkiye'nin 500 büyük kuruluşu arasındadır.

D.P.T. verilerinden alınan bilgilere göre elektromekanik sanayinde 650 civarında imalatçı olduğu, sektörde 40.000'den fazla kişinin çalıştığı anlaşılmaktadır. Sektörde uluslar arası kurallar ve standartlar uzun yıllardan beri uygulanmakta ve yaklaşık 450 firma TS EN ISO 9001:2000 kalite standartlarını uygulamaktadır.

Sektör 1980'li yıllardan itibaren yürürlüğe konulan ekonomik istikrar politikaları ve programlarına paralel olarak dışarıya açılmaya başlamıştır. Böylece, bir yandan üretilen elektromekanik teçhizatın kalitesi uluslar arası standartlar seviyesine yükselirken, diğer yandan mevcut ve arttırılan üretim kapasitelerinin tüm olarak kullanılması olanağı elde edilmiştir. Türkiye'de elektrik malzemelerinin büyük alıcıları elektriğin üretim, iletim ve dağıtımından sorumlu TEİAŞ ve TEDAŞ'tır. TEİAŞ ve TEDAŞ'ın yurt içi satışlardaki payı %80 oranındadır. Ancak elektromekanik sanayimizin büyük ölçüde kamu alanlarına bağlı kalması, kamunun talebindeki duraksama ve dalgalanmalardan kolay etkilenmesine, üretim sürekliliğinin sağlanmamasına neden olmaktadır. Dışa açılan politikaları ile YİD, Yİ ve İHD gibi modellerle desteklenecek özelleştirme programlarının alıcıları çoğaltılarak, elektromekanik sanayi tesislerin de kapasite kullanım sorunun büyük ölçüde çözüm getireceği ümit edilmektedir.

Elektromekanik sanayimiz, uzun yıllar uluslar arası rekabet açık olarak faaliyet göstermiştir. Geçmiş yıllarda elektromekanik sanayi iç pazarı hiçbir şekilde kapalı piyasa olamamıştır. Ülkemizde uygulanan yatırımları ve ihracat teşvik politikaları, genel olarak ithalatı vergiden muaf tuttuğundan bir çoğu yatırım malı niteliğinde olan elektromekanik sanayi ürünleri ülkeye gümrüksüz girmiştir. Buna kamu kuruluşlarının gümrüksüz imalatı da eklendiğinde, sanayinin iç pazara muhatap olduğu uluslar arası rekabetin boyutları ortaya çıkmıştır. Türkiye'de sektör, bu rekabet koşullarına rağmen, bugünkü düzeyine ulaşmayı başarmıştır. 1995 yılında Türkiye'nin Avrupa gümrük birliğine dahil olması Türk elektromekanik teçhizat üreticileri için büyük bir potansiyel yaratmıştır. Ancak birliğin taahhüt etmiş olduğu finansal yardımın henüz sağlanmamış olması Devletimizin de bir destek programının bulunmaması sonucu, adaptasyon için gerekli yatırımlar gecikmektedir. Günümüzde, elektrik sektörünün gereksinim duyduğu malzeme ve teçhizatın tamamı yerli olarak imal edilmektedir. Yerli imalat kapasite açısından, iç talebin %80'nini karşılayacak mertebededir. İmalat sanayinde mühendis ve yöneticilerin teknoloji transferlerini çok iyi algılayarak uygulamaları ve Üniversite ile sanayi işbirliği sonucu, sektörde üretim kalitesi bugünkü başarılı seviyeye ulamıştır.

Avrupa da yürürlüğe girmiş olan Gümrük Birliği nedeniyle tüm Avrupa'da kullanımı zorunla hale gelen ISO 9001 kalite güvence standartları, ülkemizde uygulanmaya başlanmıştır. Kaliteyi daha ileri düzeye götürmek için de mutlaka AR-GE hizmetleri ile Know-How transferlerine büyük ölçüde yer verilmelidir.

Elektrik enerjisi sektörünün yatırımının finansal boyutları oldukça büyüktür. Gelişmekte olan ülkedeki yatırımları genellikle yabancı kredilerle finanse edilmektedir.

Krediler uluslar arası kurumlar tarafından sağlandığı takdirde ihalelerdeki Türk firmaların düğer ulusların katılımcı firmaları ile rahatça rekabet edebilmektedirler. Kredinin bir gelişmiş ülke tarafından verilmesi durumda ize özellikle teçhizat ihaleleri sadece kreditör ülkenin imalatçılarına açık tutulmaktadır. Bu gibi durumlarda da anahtar teslimi ihalelerde, proje ve inşaat firmalarımız kreditör ülkenin firmaları ile işbirliğine gidebilmektedir.

Elektromekanik sanayi sektörünün sorunları ve engeller:

Burada sizlere sadece bazı sorunlarımızın başlıkları verilmiştir.

1. Sektörümüz ile ilgili kamu kuruluşlarının aynı çatı altında toplanması

2. Standart ve Kalite konusunda ilgili kurum (TSE) yapısı ve çalışma şekli

3. TÜBİTAK ve Bağlı Kuruluşları ile olan hizmet üretimi ve ilişkiler

4. İthalat ve İhracat

5. Organize sanayi bölgeleri ve teşvikler

6. İşveren ve işçi ilişkileri

7. Kamu'da ve özel sektörde hizmet içi eğitim

8. Enerji üretimi, maliyetler ve satış fiyatı

9. Kamu kuruluşları tarafından tespit edilen birim fiyatlar

10. AR-GE çalışmaları ve Know-How transferi

11. Pazar daralması ve kapasite kullanımı

12. Kalite ve Denetim

13. Uluslar arası rekabet ve koruma

14. İhracat teşvikleri

15. Yüksek Güç Laboratuarı kurulması

Geleceği:

Yukarıda sözü edilen açıklamalar ve gelişmeler dikkate alındığında mutlaka gelecek için aşağıdaki önlemler hiç vakit kaybetmeden hemen alınmalıdır.

  1- Bilindiği üzere Elektro Mekanik Sanayi ürünlerini en çok alan kurum olan TEDAŞ Genel Müdürlüğü'nün 2006 yılının sonuna kadar özelleştirilmesi öngörülmüştür. Bu kararın gerekli önlemler alınmadan uygulamaya konulması ileride telafisi çok büyük maliyetler gerektirecek bir davranış şekli getirmemelidir.

Bu özelleştirmede en önemli unsur olarak, kullanılacak teçhizatların uluslar arası standartlara uygunluğu, uygulamayı yapacak kişilerin eğitimleri ve uzmanlıkları, işletme süresince mevcut yapıların yenileştirilmesi ve daha ileri gitmek için de idame yapıların mutlaka yapılarak şebekelerin iyileştirilmesi şarttır.

Gelişmiş ülkelerde iletim ve dağıtım kayıpları %3,6 ile %8,2 arasında değişmektedir. Bu oran ortalama %6,5 alınabilir. TEİAŞ ve APK kayıtlarına göre 1984 yılında Türkiye'de iletim kayıpları %5, dağıtım kayıpları %6,9 toplam şebeke kaybı %11,9 iken, 2001 yılında ise iletim kayıpları %2,8 dağıtım kayıpları %16,5 şebeke kaybı %19,3 olmuştur.

2003 yılı verilerine göre Türkiye'de iletim, dağıtım ve kayıpları %22'dir. Ancak, yine 1992 istatistiklerine göre Ege Bölgemizdeki 12 şehrimizdeki kayıp ve kaçak oranı ortalaması %7,75'dir. Buradan hareketle yukarıda arz edilen önlemlerin alınması ve özelleştirmenin çok iyi denetlenmesi halinde kayıp kaçak ortalamasını %10'a düşürmek mümkün bulunmaktadır.

Özelleştirmede yapılan diğer bir hata ise devredilecek şebekelerin mutlaka maliyet değil de günümüz değeri üzerinden hesaplanarak devredilmesi gerekmektedir. Daha önce yapılan (AKTAŞ) ve başarılı olmayan özelleştirme yöntemi kullanılmamalıdır.

Özelleştirme sonucunda halen çok bozuk olan "Alt Yapı ve Dağıtım Tesisatı"nın nasıl muhafaza edileceği, nasıl yenileneceği, kimler tarafından ve nasıl kontrol edileceği, kaliteli teçhizat ve işçiliğin kullanıldığının nasıl tespit edileceği kesin ve değişmez kurallara bağlanmalıdır.

  2- 4734 Kamu İhale Yasası dışına çıkartılmış olan enerji sektöründeki kamu kuruluşlarının derhal AB yasalarına uygun olarak hazırlanmış bulunan yasanın ivedilikle, TBMM'den geçirilerek en geç 2004 yılı sonuna kadar yasallaştırılması ve bu kamu kuruluşlarının da bu kapsama hemen alınması,

  3- Kamuda elektromekanik sanayi üreticilerinin teçhizatlarını kullanan kamu kuruluşlarının hiç vakit kaybetmeden yasal olarak "ONAYLI ÜRETİCİ FİRMA" seçme özgürlüğü verilmelidir.

  4- Kamuda enerji sektöründe yer alan kurumların mutlaka eş zamanlı olarak yeniden yapılandırılması şarttır. Kuruluşlar mutlaka 20-30 yıllık hedef programlarını açıklamaları ve bunlara da uymalıdırlar ki elektromekanik sanayi yatırımcıları da buna göre yatırımlarını planlayabilsinler.

  5- Elektromekanik sanayi mutlaka bir teçhizat ürün konusunda "Dünya Bankası" yaratmalıdır. Bunun içinde kamunun yatırım planlarının tam olarak bilinmesi ve değişmemesi ile ertelenmemesi gerekmektedir.

  6- Ülkemizde kalite, standart, teknolojik rekabet ve AR-GE kolaylığı yönünden önemli bir mesafe kazandıracak olan "Yüksek Güç Laboratuarları" en kısa sürede yapılmalıdır.

Saygılarımızla…